สถาปัตยกรรมคืออะไร

[pee]

รำลึกถึงอาจารย์จิ๋ว
วิวัฒน์ เตมีย์พันธุ์

ผมเป็นศิษย์นอกห้องเรียนของอาจารย์จิ๋วมานานร่วมสี่สิบปี แม้ไม่ใช่ศิษย์ใกล้ชิด ก็ได้รับความเมตตาอย่างยิ่งยวด เมื่อต้องเป็นอาจารย์ช่วยสอนให้กับภาควิชาประยุกต์ศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ช่วงสั้นๆ

อาจารย์กรุณารับเป็นอาจารย์พิเศษเจ้าของวิชา เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาตกค้างอย่างผม เรียนไปด้วยสอนไปด้วย จนมีประสบการณ์พอที่จะเป็นครูเต็มตัวในภายหลัง

อาจารย์จิ๋วเป็นครูที่เน้นรายละเอียด ไม่ใช่เพื่อเอามาประดับภูมิ หากใช้เพื่อชี้ประเด็นหลักๆ ทางศิลปะในระดับปรัชญา หัวข้อกระทู้นี้ คือผลสะท้อนจากวิธีคิดของอาจารย์

แม้จะไม่ได้พบท่านบ่อยครั้ง ทุกครั้งผมจะได้รับหลายอย่างกลับมาอย่างที่หาจากครูท่านอื่นไม่ได้ อย่างหนึ่งก็คือลาภปาก ถ้าอาจารย์จิ๋วและอาจารย์เปรื่อง เปลี่ยนสายสืบ มาเจอกันในการออกสนามเมื่อไร เชื่อขนมกินล่วงหน้าว่า ร้านอาหารรสเด็ดดวง จะต้องได้รับการเยือนจากสารานุกรมร้านอร่อยแห่งประเทศไทยคู่นี้ ไม่ว่าแห่งหนตำบลใด ทั้งสองท่านเขียนแผนที่และเมนูออกมาได้โดยไม่ต้องใช้เวลาเรียบเรียง

จากลาภปาก ก็เป็นอาหารสมอง อาจารย์จิ๋วไม่เคยหยุดตั้งคำถาม เป็นคำถามที่ไม่ค่อยซ้ำกัน และตอบยากไปจนถึงตอบไม่ได้

ปี 2543 ผมพบอาจารย์ครั้งสุดท้ายที่หอประชุมมหิศร สำนักงานใหญ่ธนาคารไทยพานิชย์ ท่านรับเป็นวิทยากรบรรยายแนะนำสมุดรูปถ่าย รวมเล่มผลงานของอาจารย์ประยูร อุลุชาฏะ (น ณ. ปากน้ำ) ผลงานเล่มสุดท้ายก่อนศิลปินแห่งชาติท่านนี้จะจากพวกเราไป

http://www.sarakadee.com/misc/n_naparknum.htm

ต่อไปนี้ จะใช้วิธีของอาจารย์จิ๋ว คือใช้เรื่องเล็กส่องประเด็นไปหาเรื่องใหญ่
ตอบคำถามสุดโหดของอาจารย์ว่า

ส ถ า ปั ต ย ก ร ร ม คื อ อ ะ ไร

[pee]

โดยทั่วไป อาจารย์ชอบตั้งคำถามจากสิ่งใกล้ตัว ซึ่งมักจะถูกมองข้าม

เช่น

เสาธง เป็นสถาปัตยกรรมหรือไม่

ป้ายรถเมล์เป็นสถาปัตยกรรมหรือไม่

ปลูกต้นไม้ไว้กลางลาน เป็นสถาปัตยกรรมหรือไม่

คำถามพวกนี้ ผมคิดขึ้นเอง โดยมีอาจารย์จิ๋วเป็นแรงกระตุ้น
มันเป็นคำถามง่ายๆ อาจถูกถามเมื่อไหร่ก็ได้
ตลอดเวลาที่อยู่กับท่าน เราจึงต้องตื่นตัว ไวในการสังเกต
และลับสมองเตรียมตอบคำถามที่มักจะโผล่มา

ในเวลาที่ไม่ทันตั้งตัว

[Karin Preeda]

จากที่อ่านคำจำกัดความมา สถาปัตยกรรมเป็นส่วนหนึ่งของศิลปะ หมายความว่าสถาปัตยกรรมเป็นศิลปะอย่างหนึ่ง

เสาธง ถ้ามีหน้าที่ติดธง ป้ายรถเมล์ ถ้ามีหน้าที่ให้รถเมล์จอด และปลูกต้นไม้ไว้กลางลานเพื่อความร่มเย็น หรือกินผล หรือชมดอก ไม่ถือว่าเป็นสถาปัตยกรรม สิ่งเหล่านี้จะเป็นสถาปัตยกรรมก็ต่อเมื่อมันแสดงถึงความสร้างสรรค์ของคนออกแบบหรือคนสร้างครับ

[pee]

จะเป็นสถาปัตยกรรมก็ต่อเมื่อมันแสดงถึงความสร้างสรรค์ของคนออกแบบหรือคนสร้างครับ

คำจำกัดความนี้ ยังไม่จำเพาะเจาะจงพอครับ
ถ้าเน้นที่ ความสร้างสรรค์ของคนออกแบบหรือคนสร้าง

เสาธง ป้ายรถเมล์ หรือสวนสาธารณะก็มี ความสร้างสรรค์ ทั้งนั้น
จะมากหรือน้อย ก็แล้วแต่ว่าเราตีความคำว่าสร้างสรรค์ไว้แค่ใหน



โมเนต์ ยืนเท่ในสวนของเขา

[pee]

ตัวอย่างป้ายรถเมล์แบบแนวๆ







ประเทศไทย ส่งเข้าประกวด

[wang]

ผมก็ไม่แน่ใจว่าตัวเองเข้าใจคำว่าสถาปัตยกรรมถูกต้องหรือไม่ เข้าใจว่าอย่างนี้ครับ

ถ้าเสาธงอันนั้น
1.ใช้งานได้ดีตรงตามวัตถุประสงค์
2.มีความสวยงาม
3.มีรูปแบบหน้าตาไม่เหมือนเสาธงที่มีอยู่แล้ว

เสาธงอันนั้นก็เป็นสถาปัตยกรรม
แต่ถ้าคุณสมบัติไม่ครบสามข้อนี้ ก็ไม่เป็นสถาปัตยกรรม

ป้ายรถเมล์ หรือสิ่งของอื่นๆ ก็หลักการนี้เหมือนกันครับ
เคยอ่านบางคนเขียนว่า ถ้าคนเข้าไปอาศัยอยู่ไม่ได้ก็ไม่ใช่สถาปัตยกรรม
แต่ที่สถาบันต่างๆเขามีภาควิชาออกแบบผลิตภัณฑ์ อยู่ในคณะสถาปัตยกรรม
แสดงว่าไม่เกี่ยวกับว่าอาศัยอยู่ได้หรือไม่

[Karin Preeda]

ผมสังเกตว่าเราจะเรียกชิ้นงานว่าเป็นงานสถาปัตยกรรมก็ต่อเมื่อมันเป็นชิ้นงานที่มีไว้เพื่อให้ใช้ได้กันหลายๆคน หรือหมุนเวียนกันใช้ครับ
แต่ท้ายสุดจะใช้จริงแค่คนเดียวก็เป็นอีกเรื่องนึง

[pee]

ถ้าเสาธงอันนั้น
1.ใช้งานได้ดีตรงตามวัตถุประสงค์
2.มีความสวยงาม
3.มีรูปแบบหน้าตาไม่เหมือนเสาธงที่มีอยู่แล้ว

เสาธงอันนั้นก็เป็นสถาปัตยกรรม

เคยอ่านบางคนเขียนว่า ถ้าคนเข้าไปอาศัยอยู่ไม่ได้ก็ไม่ใช่สถาปัตยกรรม
แต่ที่สถาบันต่างๆเขามีภาควิชาออกแบบผลิตภัณฑ์ อยู่ในคณะสถาปัตยกรรม
แสดงว่าไม่เกี่ยวกับว่าอาศัยอยู่ได้หรือไม่

ซองจดหมาย ก็ตรงตามคุณสมบัติสามข้อ ซองจดหมายก็เป็นสถาปัตยกรรมหรือ

ส่วนภาควิชาแปลกๆ มาอยู่ในตณะสถาปัตยกรรมได้นั้น
มันเป็นเรื่องนอกเหนือจากวิชาชีพ บางทีก็เป็นเรื่องการเมืองภายในมหาวิทยาลัย

ข้อสุดท้าย เอาการเข้าอยู่อาศัยได้ไม่ได้มาตัดสินนี่ ผมว่าแคบไปหน่อย
สองตัวอย่างนี่ อยู่อาศัยเหมือนกัน แต่ไม่ใช่สถาปัตยกรรมแน่นอน

[K. PJ]

ขอมั่วมั่ง....งานก่อสร้างใช่ทั้งนั้นแหละ

[wang]

ลอกมาจาก http://พจนานุกรมไทย.com

ความหมายของคำว่า ' สถาปัตยกรรม '

สถาปัตยกรรม  หมายถึง [สะถาปัดตะยะกํา] น. ศิลปะและวิทยาเกี่ยวกับงานก่อสร้างที่ประกอบด้วยศิลปลักษณะ. (ส. สฺถาปตฺย + กรฺมนฺ).

ก่อสร้างเฉยๆไม่ใช่ ต้องมีศิลปลักษณะด้วย แต่คำถามตามมาที่ตอบยากกว่าคือ
อย่างไหนเป็นศิลป อย่างไหนไม่เป็นศิลป

[K. PJ]

แล้วหลังจากมนุษย์ ออกมาจากถ่ำ มาทำที่อยู่ถาวรกันเอาเอง อาจเป็นดินผสมมูลสัตว์ที่สามารถทนอยู่ได้เป็นร้อยปีล่ะ ไม่ใช่หรือครับ?  ผมเคยอ่านหนังสือวิชาสังคม ยังใช้คำว่า สถาปัตยกรรมยุค นั้น เป็นอย่างนั้นอย่างนี้นี่ครับ

ผมไม่ได้กวนนะ ผมคิดว่ามนุษย์ถึงจะไม่ได้เรียน แต่ก็มีความเป็นศิลป์อยู่ในตัวแล้วละครับ แต่ช่วงหลังมากำหนดสมมุติกันขึ้นมาว่าต้องอย่างโน้นต้องอย่างนี้ ถึงการก่อสร้างนั้นๆ มันจะไม่สวยหรือไม่ถูกต้อง มันก็น่าจะเรียกว่าเป็นสถาปัตที่ไมีดีหรือผิดหลักสากลนิยม แต่มันก็เป็นสถาปัติมากรรมชิีนหนึ่งเหมือนกัน (นี่คือความคิดของคนที่ไม่ได้เรียนหรือศึกษาในเรื่องนี้น้ะครับ อาจผิด ก็ขอยอมรับผิด เพราะผมคิดแบบนี้)

[wang]

นี่ล่ะครับ ที่ผมก็สงสัย คนคิดคำศัพท์คำนี้เขาเอาอะไรมาวัดกันว่า นี่ใช่ นั่นไม่ใช่ แล้วเขาแยกแยะทำไม หรือเขาคิดคำเพราะๆขึ้นมาเพื่อจะได้เก็บค่าเรียนค่าคอสแพงๆ

[K. PJ]

ผมก็รอพี่พีสรุปอยู่ละครับ นึกว่าผมเขียนกวนเลยเลิกตอบไปเลย 5555 ไม่รู้จริงๆ ครับ

[wang]

นี่ใช่สถาปัตยกรรมรึเปล่า



แล้วนี่ล่ะ

[pee]

รัชกาลที่หก พระราชทานคำว่า "สถาปัตยกรรม" ให้แก่ภาษาไทย โดยทรงแปลจากคำว่า ARCHITECTURE ซึ่งมาจากศัพท์กรีกอีกที
ถ้าอยากรู้ความหมายจริงๆ ก็ต้องทวนกลับไปที่รากศัพท์ ซึ่งคงไม่เกิดประโยชน์กับคนธรรมดาอย่างพวกเรานัก

ในที่นี้ ผมตั้งคำถามขึ้นมาเพื่อตรวจสอบความเข้าใจในหมู่คนที่ชอบคิด ซึ่งอาจจะเป็นนักเรียนศิลปะ นักเรียนสถาปัตยกรรม หรือนักเรียนช่างกล จะเรียนอะไรก็ไม่สำคัญเท่ากับความจริงที่ว่า จากฐานความรู้ของตน เมื่อเจอคำถามที่ต้องใช้ความพินิจพิจารณาแล้ว สามารถแยกแยะสกัดเอาความเข้าใจที่ตรงประเด็นออกมาหรือไม่

นี่เป็นวิธีที่อาจารย์จิ๋วใช้ในการสอนหนังสือของท่าน

ผมเองเจอคำถามนี้เข้าไป ก็ครุ่นคิดมาไม่เคยหยุด ยิ่งคิดก็ยิ่งมองโลกอย่างเข้าใจขึ้น และทำให้เห็นข้อเท็จจริงหลายอย่างที่ทั้งน่าเศร้า และน่าสงสัยไปพร้อมกัน

มีแพทย์ท่านหนึ่ง จ้างสำนักงานสถาปนิกมีชื่อแห่งหนึ่งออกแบบบ้านให้
แล้วเสร็จเข้าอยู่ มีหนังสือมาถ่ายรูป มีคนชื่นชมกล่าวขาน แม้แต่อาษา ก็ยังให้รางวัล

ทว่า ท่านบอกกับคนไกล้ชิดว่า
"สถาปนิกเขาไม่รู้ว่าบ้านคืออะไร"

ผมเคยอยู่หมู่บ้านที่สำนักงานแห่งนี้ออกแบบและพัฒนา
คนผ่านทางมาต่างก็ชมว่า บ้านสวย น่าอยู่

ผมอยู่แล้วไม่มีความสุข หลังจากทุบผนัง เปลี่ยนฟังชั่นห้องใหม่ ค่อยดีขึ้น
แม้กระนั้น ก็ขายทิ้งเอากำไรมาปลูกบ้านใหม่

มีความเห็นเช่นเดียวกับคุณหมอท่านนั้นเหมือนกัน
สิ่งที่เขาทำมันไม่ใช่บ้าน

สภาพในปัจจุบันครับ

https://www.google.co.th/maps/@13.8031653,100.5264194,3a,75y,4.14h,86.73t/data=!3m6!1e1!3m4!1siCPE127_61tweQzpTGbLNQ!2e0!7i13312!8i6656