การสร้างรูปเหมือนเป็นเจตจำนงที่ฝังลึกในมนุษย์มานาน
มีความต้องการพื้นฐานอยู่ 2 ประเด็น คือ
หนึ่ง เป็นการเก็บรักษาความทรงจำ และสอง เป็นการสร้างอมตภาวะขึ้นมา
ทุกคนต้องตาย แต่คนที่มีรูปเหมือน ตายอย่างมีความทรงจำให้สัมผัส
และอยู่ยงคงทนไปชั่วกาลนาน
กิจกรรมนี้ จึงมีลัทธิพิธีแอบแฝงอยู่ แม้มิได้ตั้งใจ
จะเรียกเป็นภาษาสมัยใหม่ก็ได้ว่า มี "ขั้นตอน" ในการสร้างมากมายพอสมควร
แม้จะแค่ถ่ายรูปติดบัตรก็ตาม
ยิ่งเอาศิลปินมาวางขาหยั่ง ขึงผ้าใบ แล้วแบบมาอยู่ตรงหน้า
"ขั้นตอน" ที่ว่า ก็ยิ่งสำแดงชัด
ต้องเลือกห้อง เลือกแสง เลือกชุด เลือกวางท่า หาฉากหลัง...บล่าๆๆๆๆ
ล้วนแต่อยากให้ผู้เป็นแบบนั้น เกินเลยมนุษย์ธรรมดาไปโดยไม่รู้ตัว หรือโดยตั้งใจ
อย่างสองรูปล่างงัยครับ
รูปเลนินต่างออกไปเป็นอีกแนวคิดหนึ่ง
ช่างเขียนต้องการเสนอภาพเลนินตามที่เป็นอยู่จริงๆ ไม่ใช่ "ความเป็นจริงที่ถูกจัดการ"
เสน่ห์ หรือคุณค่าของมันยังไม่ใช่อยู่แค่ที่ตัวแบบ แต่อยู่ที่สิ่งแวดล้อมในนั้น
ท่าทางที่กำลังทำงาน เป็นสิ่งที่เราเชื่อว่าเกิดได้จริง
ต่างกับการเก๊กท่า เอามือแตะโต๊ะบ้าง กุมกันเอาไว้บ้าง
คนจริงๆ ที่ใหนจะทำ เพราะมันเสแสร้ง เป็นเหมือนเครื่องแบบอย่างหนึ่ง
เพราะอยากให้ถูกบันทึกส่งต่อเอาไว้แบบนั้น
ในรูปเลนิน ยังมีสิ่งที่ไม่เกี่ยวกับรูปเหมือนปรากฏอยู่ และเป็นส่วนมากของรูปอีกด้วย
นั่นคือห้อง เฟอรนิเจอร์ หรือแม้แต่ความมันวาวของพื้นห้องลงน้ำมัน
ทั้งหมดเกิดจากความต้องการ "ส่งต่อ" ความทรงจำส่วนที่เป็นสัจจะ ให้สืบทอดออกไป
เจตจำนงแบบนี้ มีได้กับคนที่สมาทานลัทธิสังคมนิยมอย่างลึกซึ้ง
ลัทธินี้ มองและให้คุณค่ากับสรรพสิ่ง ต่างจากคนในโลกที่ถือความมั่งคั่งเป็นสรณะ
ในรูปล่าง ของที่เอามาเข้าฉากล้วนคัดสรร เพื่ออวดทั้งฝีมือข่างเขียน และสถานะภาพของแบบ
ในรูปเลนิน สรรพสิ่งสำคัญโดยตัวมัน แม้แต่เก้าอี้ราคาถูก ก็ยังใช้นั่งและคิดการณ์ใหญ่ได้
ดนตรีของมิตย่าก็เดินตามรอยนี้ ตัวโน๊ตสำคัญเท่ากันหมด อยู่ที่เมื่อไหร่จะทำหน้าที่อะไร
ที่สำคัญคือ ต้องทำหน้าที่ส่งสารแห่งความเป็นจริงออกไป โดยไม่ถูกบิดเบือน
ไม่เหมือนจิตรกรในรูปสองและสาม ที่เอาตัวเองใส่ลงในรูปคนอื่น
เรียกกันว่า "ลายมือช่าง" หรือสไตล์ทำงาน พวกโครงสี ฝีแปรง หรือการเน้น
แต่รูปเลนิน เราไม่สนใจคนเขียนมากเท่าสนใจ "สาระ" ในรูป
ในซิมโฟนี่นี้ มราวินสกี้ ก็ทำหน้าที่นี้ได้เป็นอย่างดี
เราไม่รู้สึกว่า มีคอนดัคเตอร์มาขวางระหว่างเรากับดนตรี
มีแต่สาระที่เรารับได้จากเสียง
คนอื่นๆ นั้น มักจะเอาตัวเองเข้าไปครอบงำงาน
มันก็เลยไปไม่สุดทางเสียที
ต้องขอโทษด้วยที่ลืมนึกถึงรายละเอียดต่างๆ เผื่อคนอ่าน
บังเอิญผมหมกมุ่นเรื่องรูปเหมือนมานาน เผลอคิดว่าคนอื่นก็รู้เหมือนกัน
