สถาปัตยกรรมคืออะไร

[pee]

จำได้ว่าวันนั้น "ของขึ้น" เพราะพี่วิแกดันชมท่านประทานซี้ผี

พี่เขาบอกว่า ผมไปเมืองนอก คนไทยที่ฝรั่งชมเป็นเสียงเดียวกันคือท่านประทานนี่แหละ
เรียนจบแค่ป.สี่หรืองัยนี่แหละ แต่จ้างด็อกเตอร์มาทำงานได้ถึง 40 คน
ผมบอกว่า ผิดแล้วละ คนนี้ต้องประนามตะหาก

ค่าที่แกจะทำลายวัฒนธรรมพื้นฐานของไทย และของโลก
คือวัฒนธรรมชาวนา

ต้นปีนั้น ประทานซี้ผีแกประกาศวิสัยทัศน์ว่า แกจะเปลี่ยนชาวนามาเป็นอาชีพรับจ้างทำนา
คือให้บรรษัทยักษ์ใหญ่เป็นผู้ถือครองผืนดิน แล้วจ้างชาวนามาทำนาโดยเป็นฝ่ายลงแรง
อย่างอื่น นายทุนจัดให้หมด

พูดแบบปากหมาน เอ้ยปากหวานก็คือ แกบอกว่า
ชาวนามีเอ๊กสเปอทีส แต่ไม่มีทุน ก็เอาทุนมาช่วย

ผมบอกพี่วิว่า สังคมชาวนาเป็นรากฐานอารยธรรมโลก จะถูกทำลายอย่างนี้มิได้
ชาวนาเป็นผู้สร้างทั้งพืชผลและวัฒนธรรม ส่งต่อจนกลายเป็นวัฒนธรรมอยุธยามาถึงรัตนโกสินทร์
วันนั้นเวลาไม่พอที่จะบอกว่า ถ้ายึดปัจจัยการผลิตไปจากคน คนก็กลายเป็นเครื่องมือทางการผลิตเท่านั้นแหละ
และยังไม่ได้ด่าต่อว่า ทำแบบนี้แล้ว จรดพระนังคัล แรกนาขวัญ ก็หมดความหมาย

ถึงตรงนี้ ผมก็สะกิดเพื่อน บอกลา พี่เขาก็เดินมาส่งนะ แถมบอกเลขาว่า
ต่อไปนี้ ส่งหนังสือของผมให้อาจารย์แกทุกเล่มด้วย

โชคดี ผมไม่ได้ให้ที่อยู่ไว้
ไม่ง้นต้องเปลืองไม้ขีดไฟอีก


 

[pee]

ชาวนาเป็นส่วนหนึ่งของกำเนิดสถาปัตยกรรม

ออกจากถ้ำแล้ว สิ่งแรกที่มนุษย์สร้างก็คือ "บ้าน"
แต่ชาวนาพิเศษกว่านั้น เพราะต้องการ "ยุ้ง"
เป็นอาคารพิเศษที่ชุมนุมอาชีพอื่น ไม่มีเหตุให้ต้องมี

ย้อนไปหาพี่โจ บ้านดินหน่อย
ผมไม่เข้าใจว่า ในฐานะที่แกเป็นชาวนา แกจะทำบ้านดินไปทำไม
เพราะมันเก็บกักความชื้น อันเป็นกาลกิณีกับอาชีพ

ยุ้งข้าวต้องการการออกแบบอย่างพิเศษ
คือต้องแห้ง สะอาด อากาศถ่ายเทได้ และปลอดภัย
เอาพืชพันธ์ไปหมกในบ้านดินละก้อ อิบอ๋ายมาเยือนโดยพลัน


http://art-culture.cmu.ac.th/gallery_detail.php?gal_id=27&gal_type=2
ยุ้งข้าวล้านนา อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่
พ.ศ. 2450 (อายุ 110 ปี)

        หลองข้าวหลังนี้สร้างขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2450 เจ้าของคือ พ่อโต (เศรษฐี) ต่อมาในปี พ.ศ. 2551 Professor Dr. Hans Langholz และภรรยา Dr. Med. Dr. Phil Agnes Langholz ได้ให้การสนับสนุนในการเคลื่อนย้ายหลองข้าวหลังนี้มาไว้ที่สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
        หลองข้าวสารภีเป็นอาคารไม้ขนาดกลาง ใต้ถุนสูงพอประมาณ ใช้วิธีการสร้างแบบโบราณ โดยทำโครงสร้างหลังคาใช้วิธีเจาะเพื่อเข้าเดือยปลายเสา แล้วเจาะช่องกลางเสาสอดไม้แวง(รอด) ทะลุส่วนที่เป็นหลังคาจั่วลาดต่ำ ตัวเรือนตีไม้ปิดทึบเป็นห้องเอาไว้เก็บข้าว ล้อมรอบด้วยระเบียงชั้นนอก

[vichien]

เค้าซื้อเวลาทีวีช่อง...ทำรายการเองด้วยนะครับ แล้วก็มีโฆษณา นิคม อ ม ต  นคร ของแกเอง ...เกลียด

[pee]

เค้าซื้อเวลาทีวีช่อง...ทำรายการเองด้วยนะครับ แล้วก็มีโฆษณา นิคม อ ม ต  นคร ของแกเอง ...เกลียด

ขายอาหารเสริมอีกด้วย

<a href="http://www.youtube.com/watch?v=eoa5ZDgFkMs" target="_blank">http://www.youtube.com/watch?v=eoa5ZDgFkMs</a>

[wang]

ผมมีความคิดอยากจะใช้ชีวิตบั้นปลายแบบนายโจนจริงๆครับ แต่มันไม่ได้ง่ายสำหรับคนที่ไม่ได้มีพื้นเพมาจากท้องถิ่นแบบนั้นมาก่อน ถ้าเป็นคนฐานะปานกลางอยู่ในเมืองมาตั้งแต่เกิด จะเปลี่ยนไปใช้ชีวิตอย่างนั้นได้คงต้องมีเงินสดอยู่ในมือสักสามล้าน ไม่งั้นคงไปลำบากกว่าเดิม แทนที่จะไปชิวๆ 

ผมกำลังศึกษาบ้านไม้ไผ่ ที่พี่พีเป็นคนเขียนรูปประกอบให้อาจารย์เสนอนั่นแหละ จุดไต้ตำตอ อุตส่าห์หาหนังสือซะทั่วกรุง... ที่แท้คนเขียนอยู่ใกล้ๆตัวนี่เอง

[pee]

เรามาหาคำตอบกันต่อไป
จากวัฒนธรรมชาวนา เราได้เห็นถึงความจำเป็นและความต้องการพื้นฐานของสถาปัตยกรรมกับชีวิต ว่า
เพื่อสนองความค้องการอันจะขาดเสียมิได้ คืออยู่อย่างปลอดภัย

สังคมชาวนา มีเงื่อนไขที่เอื้อแก่การกำเนิดอารยธรรมอยู่อย่างหนึ่ง คือ
การตั้งถิ่นฐาน

ชาวนาน่าจะเป็นประชากรกลุ่มแรกๆ ที่ยึดติดกับที่ดิน
เพราะที่ดินที่ทำนาได้ผล จึงมีค่าให้ครอบครอง และการครอบครอง ต้องการสถาปัตยกรรม

[pee]

ผมมีความคิดอยากจะใช้ชีวิตบั้นปลายแบบนายโจนจริงๆครับ แต่มันไม่ได้ง่ายสำหรับคนที่ไม่ได้มีพื้นเพมาจากท้องถิ่นแบบนั้นมาก่อน ถ้าเป็นคนฐานะปานกลางอยู่ในเมืองมาตั้งแต่เกิด จะเปลี่ยนไปใช้ชีวิตอย่างนั้นได้คงต้องมีเงินสดอยู่ในมือสักสามล้าน ไม่งั้นคงไปลำบากกว่าเดิม แทนที่จะไปชิวๆ 

ถ้าเป็นความต้องการส่วนตัวแบบนี้ ไม่ต้องไปปาฐกถาที่เท็ดดอก
ทำงานเก็บเงินจนพร้อม แบบคุณพินิจ แล้วก็ออกบ้านนอก อันนี้คือทางเลือกส่วนตัว

แต่การออกสื่อ แล้วโทษสังคมเมือง พร้อมยกตัวเองว่ามีความสุขกับชีวิตแบบของตัวเอง
ผมว่า มันไม่ต่างอะไรกับคุณวิกรม ที่สร้างบ้านหลังใหญ่กว่า
แล้วมาสอนชาวโลก ให้อยู่ดีมีสุข ทั้งๆ ที่ตัวเองก็ไม่ได้มีสุขอะไร
ในเมื่อต้องป่าวประกาศความเชื่อส่วนตัวไปทั้งวันทั้งคืน

ที่จริง อยู่แบบใหน ก็มีความสุขได้ทั้งนั้น ถ้า "อยู่เป็น"
แต่การ"อยู่เป็น"ของแต่ละคน ไม่ได้มีแบบเดียว และไม่ควรอ้างความเลวร้ายของคนอื่น
คุณโจนใช้เวลา 7 ปี อดอยากในเมือง ศรีสะเกษนักมวยที่เพิ่งเป็นข่าว
ก็ใช้เวลาเท่าๆ กัน อดอยากเหมือนกัน เจ็บตัวกว่าด้วย ไม่เห็นชวนคนเลิกอยู่เมืองเลย

ที่จริงมีอึกคนที่ผมต้องอ้าง ดร.เจิมศักดิ์ หมาเฝ้าดู
แกเคยให้สัมภาษณ์ว่า ประเทศจะอยู่รอด คนต้องกลับชนบท
(แต่อย่ามาชวนแกนะ...ฮา แกบอกเลยเวลามานานแล้ว)
อันนี้เป็นความคิด ไม่ใช่ความเชื่อ จึงน่าเชื่อมากกว่าของคุณโจน

การกลับชนบทแบบนี้ เป็นการสานต่อความเจริญ ซึ่งควรทำ
ไม่ใช่กลับเพราะทำกินในเมืองไม่ขึ้น อันนี้แย่ทั้งเมืองทั้งบ้านนอก

กรณีความโด่งดังของคุณโจน สะท้อนความอ่อนแอในการเสพสื่อของคนปัจจุบัน
รุ่นพี่ผม ไปเป็นฤาษีที่เสม็ดตั้ง 20 ปี ถ้าอยู่ในยุคนี้ คงได้ออกเท็ดแปดร้อยรอบ
สุดท้าย แกก็เผยตัวตน โดนสุภาพสตรีลากไปทำสามี กลับกลายไปเป็นคนเมืองไปซะงั้น

 

[wang]

สองรูปนี้เป็นสถาปัตยกรรมหรือไม่

ดูแล้วไม่น่าเชื่อเลยว่าจะอยู่ในยุคเดียวกัน ผมคิดว่าทั้งสองเป็นสถาปัตยกรรม แต่ตัวกำหนดรูปแบบของสถาปัตยกรรมคือสภาพเศรษฐกิจและสังคมครับ

[pee]

สองรูปนี้เป็นสถาปัตยกรรมหรือไม่

ว่าตามตำราอย่างเคร่งครัดแล้วละก้อ
รูปบนเป็นสถาปัตยกรรมที่ต้องสร้างคำจำกัดความจำเพาะมารองรับ
ส่วนรูปล่างนั้น เป็นพี่ใหญ่ของสถาปัตยกรรม อยู่มานาน ไม่ตาย
รุ่นเหลนก็เลยเกิดทัน โตทันพอจะมัมาเทียบ

ที่ว่ารูปบน ต้องการคำจำกัดความใหม่ก็เพราะ
มีหลายอย่างที่ตำราเก่าเห็นว่าไม่ใช่สิ่งดี
ที่ร้ายแรงสุดก็คือ ความไม่จำเป็นทางสถาปัตยกรรม

ความไม่จำเป็นนั้น มีเหตุผลของมันที่จำต้องมี
แต่ถ้าการมีอยู่นั้น เกินความจำเป็น มันก็จะกลายเป็นศิลปะสาขาอื่น
ในที่นี้ คือ "ประติมากรรม"

รูปบนก็เลยกลายเป็นสถาปัตยกรรมที่เจาะข้างใน เพื่อให้อยู่อาศัยอยู่ได้
สรุปว่า มีไว้ดู

อยู่ได้เป็นของแถม
จึงต้องเปลี่ยนคำจำกัดความคำว่าสถาปัตยกรรม ให้ตรงกับก้อนงวงนี้

จบข่าว

อ้อ รูปทรงเกินจำเป็นนี้ ตามหลังบรรพบุรุษอย่างน้อย 50 ปีทีเดียว

[pee]

บ้านใต้ทางด่วนรูปล่างนั้น
คือ vernacular architecture ที่อาจารย์จิ๋วศึกษามาห้าสิบปีเหมือนกัน
ตอนเริ่มต้น ใครๆ ก็ดูแคลน มองว่า ศึกษาไปทำไม ของต่ำๆ
สถาปัตยกรรม ต้องสูงสง่า ราคาแพง เอื้อมไม่ถึง
อาจารย์จิ๋วก็ก้มหน้าก้มตาเก็บข้อมูลไปเรื่อย

ทุกวันนี้ vernacular architecture เป็นสาขาหนึ่งในสถาปัตยกรรมศึกษา
ของแท้ ไม่กลัวการพิสูจน์ เพราะมีอยู่ทั่วโลก แต่สถาปนิกดันมองไม่เห็นเอง


http://www.sightunseen.com/2010/12/stephan-jaklitsch-architect/


http://www.naturalbuildingblog.com/africa-vernacular-architecture-database/

สถาปัตยกรรมพื้นถิ่น เป็นตัวอย่างของการ "กำจัดความเลยเถิด" ทางรูปทรง
เพราะสถาปัตยกรรมไม่ใช่ความฟุ่มเฟือย อวดโอ่ แต่คือการอยู่โดยสอดคล้องกับระบบชีวิต

น่าตลกก็คือ สถาปนิกหัวสูง ชอบเอากลิ่นอาย vernacular
ไปเป็นเครื่องประดับความมั่งคั่ง เช่นประดับสปอร์ตคลับเงี้ยะ

[wang]

ความจริงเปลือกนอกของสถาปัตยกรรมไม่ได้มาจากสถาปนิก ส่วนที่เกินจากความจำเป็น ซึ่งเป็นความต้องการของเจ้าของงานนั้นแหละ เป็นตัวกำหนดให้สถาปนิกคิดหน้าตาประหลาดๆเหล่านั้นออกมา บางทีงานที่เกินความจำเป็นอย่างนี้ น่าจะเป็นทั้งสถาปัตยกรรมและประติมากรรม

ยุคสมัยไหนๆก็เหมือนกัน พระราชวังต่างๆทั่วโลก ความวิลิศมาหราก็มาจากความต้องการของเจ้าของทั้งนั้น สถาปนิกก็ออกแบบไปตามโจทย์ที่ได้มา คือต้องใช้งบให้หมดนะ ทำต่ำกว่างบอาจจะโดนตัดหัว

ถ้าให้สถาปนิกออกแบบบ้านของตัวเอง ผมมั่นใจว่ารูปแบบที่ออกมามันจะไม่หนีสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นสักเท่าไหร่ เพราะไม่มีเงินมหาศาล อย่างมากก็เปลี่ยนไปตามเทคโนโลยีวัสดุที่พัฒนาขึ้นมาใหม่

[pee]

สรุปแบบนั้นก็ไม่ถึงกับผิด เพียงแต่มีความเพี้ยนนิดหน่อยครับ

สถาปนิกที่ตามใจเจ้าของเงินน่ะมีอยู่จริง มีมากด้วย
เสียดายที่ไม่ค่อยได้สร้างงานดีๆ ออกมา

โดยวิถีชีวิตแล้ว ก่อนจบ สถาปนิกจะต้องทำงานใหญ่เพื่อพิสูจน์ตัวเอง
แล้วงานชุดนั้นแหละ ที่เป็นตัวกำหนดอนาคตทางวิชาชีพ

สำหรับงานใหญ่ๆ ระดับโลกนั้น ปัจจุบันไม่ค่อยจะยอมยกให้กันง่ายๆ
อย่างโรงโอเปร่าซิดนี่ย์ ก็มาจากการประกวดแบบ
การประกวดแบบนั้น ถือเป็นทางออกของเจ้าของเงินที่อยากได้งานดี
และเป็นงานที่อวดฝีมือด้วย

สถาปนิกไทย ก็เลยไม่ค่อยเด่นในกิจกรรมนี้
แถมออกกฏหมายห้ามคนต่างด้าวทำอาชีพนี้เสียอีก
ศักดิ์ศรีเท่าช่างตัดผมเลย รัฐบาลห้ามต่างด้าวทำเหมือนกัน

ในงานประกวด ปัญหาแบบที่เฮียหวังกังวล จะไม่ค่อยเกิด
เพราะกรรมการเขาดูตัวงาน ไม่ได้ดูเจ้าของ

ตอนนี้เมืองจีนมีงานระดับโลกที่มาจากการประกวดมากมาย
https://www.google.co.th/search?q=china+architecture+competition&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwiLhvDTh6TWAhXCpI8KHcGxCeIQ_AUICigB&biw=1079&bih=519

ผมคิดว่า งานพวกนี้ สะท้อนความต้องการใหญ่ที่ครอบงำทั้งหมดไว้
คือการประกาศศักดาสังคมจีน ผ่านสถาปัตยกรรม

นี่น่าจะเป็นความหมายเบื้องลึกของสถาปัตยกรรมทั้งปวง

[wang]

ผมถึงว่ารูปแบบสถาปัตยกรรมมันมาจากสภาพเศรษฐกิจและสังคม ไม่ว่าจะประกวดแบบหรือไม่ประกวดแบบ ถ้าโครงการมีงบเยอะ รูปแบบมันก็จะยิ่งเกินความจำเป็นเข้าไปทุกที

แต่อาคารเกินจำเป็นแบบนี้ ผมเห็นแล้วกลับสลดใจ มันก็สะท้อนความโลภที่ไม่มีที่สิ้นสุดของมนุษย์จริงๆ คือมีเงินเยอะ มีอำนาจเยอะ ยังไม่พออีก ต้องบอกให้คนอื่นรู้ด้วยว่าข้ามีเยอะ ทั้งๆที่ประเทศพวกนี้ก็ยังมีคนจน มีขอทาน มีคนโกงที่ถ้าไม่โกงก็จนอยู่อีก ค่ากระจกประตูในตึกแผ่นนึง เอาไปสร้างบ้านให้คนไม่มีที่อยู่ได้ตั้งหลัง

[pee]

ผู้ออกแบบสภาใหม่ อธิบายงานตัวเองว่า



สัปปายะสภาสถาน - สถานที่ประกอบกรรมดี
สถาปัตยกรรม "ไตรภูมิ"
การสถาปนา "เขาพระสุเมรุ" ครั้งใหม่ในยุครัตนโกสินทร์...
เพื่อนำสังคมไทยสู่ภาวะ "บังอบายเบิกฟ้า ฝึกฟื้นใจเมือง"

อ่านแล้วต้องสารภาพว่า ไม่มีอะไรนอกไปจากความเฝือ ฟ่าม เฝข เฟอะ
คือนอกจากคำหรูๆ ที่อวดว่าอุตส่าห์ค้นหาแล้ว ก็ไม่มีอะไรพอที่จะเรียกว่าเป็น "แนวคิด" ได้เลยแม้แต่น้อย

ก่อนไปที่สาระ เรามาดูรูปแบบสถาปัตยกรรมก่อน

ประการแรก ผมเห็นแล้ว นึกว่าเดอะมอลล์สาขาใหม่
ประการที่สอง นึกว่าเป็นเดอะมอลล์ที่ดู "สลัม" มากกว่าทุกสาขา
ประการที่สาม รู้สึกสงสารผืนดินตรงนั้น ต้องมารองรับขยะกองมหึมา
ประการที่สี่ ห้องประชุมสองแห่ง ใช้หลังคาวงโค้ง

ในโลกนี้ ไม่เคยเจอว่า เอาวงโค้งมายัดใส่กล่องสี่เหลี่ยม
วงโค้งนั้นหมายถึงท้องฟ้า แต่ดันเอามายัดใต้เพดาน
ถือเป็นความสิ้นคิดอย่างแท้จริง

ที่จริงมีข้อตำหนิอีกหลายร้อยข้อ สรุปสั้นๆ ว่า นอกจากรูปทรงคล้ายเจดีย์ที่เป็นจุดศูนย์กลางแล้ว
ไม่มีอะไรที่บ่งชี้ไปที่คติไตรภูมิ หรือเขาพระสุเมรุเลย แม้แต่ตารางนิ้วเดียว

มาพิจารณาคติความเชื่อหน่อย
มีสองคำ กับอีกหนึ่งความที่เป็นใจความสำคัญ
สถาปัตยกรรม "ไตรภูมิ" 
"เขาพระสุเมรุ" ครั้งใหม่
ภาวะ "บังอบายเบิกฟ้า ฝึกฟื้นใจเมือง"

ทั้งหมดนี้ ดูเหมือนจะบอกว่า อาคารนี้เป็น "พุทธ"
แล้วประชากรอื่นๆ นอกเหนือศาสนานี้ จะคิดอย่างไร

[pee]

ผมว่า การยกคำกวี "บังอบายเบิกฟ้า ฝึกฟื้นใจเมือง" มาใช้
สะท้อนความไม่รู้ทางประวัติศาสตร์

วลีนี้มาจากโคลงนิราศนรินทร์
๒.๏ อยุธยายศล่มแล้ว      ลอยสวรรค์ ลงฤๅ
สิงหาสน์ปรางค์รัตน์บรร-      เจิดหล้า
บุญเพรงพระหากสรรค์      ศาสน์รุ่ง เรืองแฮ
บังอบายเบิกฟ้า      ฝึกฟื้นใจเมือง ๚ะ

ถอดความได้ว่า กรุงรัตนโกสินทร์ คือ
อยุธยาที่ล่มจมกลับลอยลงจากสวรรค์หรืออย่างไร
สีห์บัลลังก์ทองอันบรรเจิด เกิดด้วยพระบารมีของพระมหากษัตริย์
ทรงสร้างพระศาสนาให้รุ่งเรือง
ปัดเป่าทุกข์เข็ญ บำรุงจิตใจชาวเมือง

นี่หมายความว่า สภาแห่งนี้ สร้างหลังจากประเทศล่มจม กระนั้นหรือ
แล้วสภายังจะมาทำหน้าที่แทนกษัตริย์อีกด้วย
เพราะความในกลอนนั้น บรรยายถึงหน้าที่ของฝ่ายบริหาร
เดิมคือระบอบกษัตริย์ ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นรัฐบาล
ส่วนสภา ให้ทำหน้าที่นิติบัญญัติ คือออกกฏหมาย และจับผิดฝ่าายบริหาร

สรุปว่า ตกทั้งประว้ติศาสตร์ ตกทั้งรัฐศาสตร์ ตกทั้งหน้าที่พลเมือง และอื่นๆ

นี่สถาปนิก เพิ่งจบโรงเรียนอนุบาลมาหรือไร จึงไม่รู้อะไรเลย
นอกจากลอกเลียนศูนย์การค้ามาใช้เป็นอย่างอื่น


กุ๋ยๆๆ หน้าไม่อาย